Ortam
Fes sarayının içinde: çini, sedir, alçı
Fes'te bir saray akşam yemeği neden bir avlu etrafında kurgulanır ve içeri girdiğinizde çinide, oyma sedirde ve alçıda nelere dikkat etmelisiniz.
Masadaki yerinizi ayırtın ↗İçe dönük bir plan
Geleneksel Fas evleri bir avlunun etrafına inşa edilir; çoğu zaman avlunun çevresinde bir galeri bulunur ve odalar buradan dallanır. Zengin konaklar bile dışarıdan genellikle sade görünür; az sayıda büyük pencere ve sokaktan kimsenin içeriyi görmesini engelleyen kıvrımlı bir girişi vardır. Tüm süsleme içeriye aittir. Avlunun büyüklüğü ve işçiliği, sahiplerinin statüsünü gösterirdi; bu yüzden bir saray yemeği, avluya adım attığınız anda başlar.
Avlu bahçesi
Fas'ta riad, birçok konak ve sarayda bulunan bir iç bahçedir. Genellikle dikdörtgen biçiminde olup merkez eksenleri boyunca dört bölüme ayrılır ve ortasında bir çeşme yer alır. Bu fikir muhtemelen Pers mimarisinde doğmuş, İspanya'daki Mağribi saraylarına ulaşmış ve ardından Fas'ta yayılmıştır. Günümüzde bu kelime, misafirhaneye dönüştürülmüş eski evler için de kullanılmaktadır. Bir saray avlusu, bahçe ya da havuzlu taş döşeli bir avlu olabilir.
Zellij çinisi
Zellij, sırlı fayansın el kesimi parçalarından yapılan ve genellikle yıldız biçimli geometrik desenlere yerleştirilen mozaik karo işidir. Bölgede 10. yüzyılda ortaya çıkmış ve 14. yüzyılda, Merini döneminde yaygınlaşmıştır. Ustalar yaklaşık 10 santimetrelik kareleri sırlar, ardından çoğu zaman ezberledikleri biçimlerde elle keserler. Alt duvarları ve zeminleri kaplar; öyle ki bir avluda yürürken onun üzerinde durursunuz.
Oymalı ve boyalı sedir ağacı
Marini döneminden itibaren oyma ahşap, dekorasyonun önemli bir unsuru haline geldi. Genellikle Fas sedir ağaçlarından elde edilirdi; bu ağaçlar hâlâ değerini korumakta olup günümüzde çoğunlukla Orta Atlas ormanlarıyla sınırlıdır. Atlas sediri, Rif ve Atlas dağlarına özgü, 30 ila 35 metreye kadar ulaşabilen büyük bir kozalaklı ağaçtır. Bir saraydayken başınızı kaldırıp yukarı bakın: oymalı ve boyalı sedir ahşabı, bu tavanları bu kadar özel kılan unsurlardan biridir.
Oyma alçı
Alçı oymacılığı, Fas mimarisinin en ayırt edici unsurlarından biridir. Ucuzdur, kolayca şekillendirilir; çiçek ve bitki arabeskleri, geometrik desenler, hat sanatı ve petek biçimli mukarnaslarla oyulup boyanırdı. Çinilerin üzerindeki duvarları ve tavanları kaplar. Sedir ağacıyla birlikte mekânı katmanlar hâlinde okutur: ayaklarınızın altında çini, göz hizasında alçı ve başınızın üzerinde oyma ahşap.
Fes sahne olarak
UNESCO, Fes Medina'sını 1981'de Dünya Mirası Listesi'ne dahil etti. Fes el Bali, 789 ile 808 yılları arasında İdrisi hanedanının başkenti olarak kuruldu ve 13. yüzyıldan itibaren Meriniler şehrin ilk gerçek medreselerini inşa etti; bu yapılar da aynı çini, sedir ve alçı karışımını sergiliyor. Medina, Arap-Müslüman dünyasının en geniş ve en iyi korunmuş tarihi şehirlerinden biri sayılıyor. Bir sarayda akşam yemeği, bu geniş atmosferin küçük bir parçasıdır.
Nelere dikkat etmeli
Girişte kendinize bir dakika ayırın. Zemindeki deseni, çinilerin alt duvarları nasıl tırmandığını ve nerede durduğunu, üstündeki sıva bandını ve ahşap tavanı inceleyebilirsiniz. Varsa bir çeşme, varsa bir galeri olup olmadığına dikkat edin. Her saray bu unsurları kendine özgü bir biçimde düzenler ve farklılıklar bakmanın keyfidir.
19. yüzyıl sarayları
Fes'teki sarayların çoğu 1900'lü yılların başına, yani 19. yüzyılın son çeyreğine ait. 1873-1894 yılları arasında hüküm süren Sultan Moulay Hasan I, Fes el-Jdid ile Fes el-Bali'yi, kraliyet ailesi ve yüksek sosyete için yeni bahçeler ve yazlık saraylar barındıran surlarla çevrili bir koridorla birbirine bağladı; bunlar arasında Dar Batha da vardı. Aynı dönemde sadrazamlar ve diğer üst düzey devlet adamları, haneleri için özel saraylar inşa ettirdi. Bu saraylar, eski plana sadık kalıyordu: avlu etrafında içe dönük bir ev; çini, alçı ve oyma ahşapla süslü.
Kimler için değil
Mimariyi bir rehber eşliğinde, tırmanıp fotoğraf çekmek için bolca zaman ayırarak uzun uzun incelemek istiyorsanız, bu format size göre değil: oraya akşam yemeği için gidiyorsunuz ve personel servise devam edecek. Gündüz ziyarete açık olan medreseler ve tarihi konaklar bunun için çok daha uygun. Bir yemek salonu, kurslar arasında başınızı kaldırıp bakmak ve sonra yemeğe dönmek içindir.
Kaynaklar