De muziek
Dinnermuziek in Fes: oud, viool en darbuka
De drie instrumenten die je hoort bij een diner in een paleis in Fes, waar ze vandaan komen en hoe ze verbonden zijn met de oudere Andalusi-muziektraditie van de stad.
Reserveer je plek aan tafel ↗Drie instrumenten, één band
Drie instrumenten dragen het geluid van de avond: de viool, de oud en de darbuka. Een live folkloreband speelt tijdens het diner, en het programma wordt die avond door de band gekozen, dus er is geen specifiek stuk gegarandeerd. Waar je wel op kunt rekenen is het geluid van instrumenten die al heel lang rond de Middellandse Zee en in het Midden-Oosten worden bespeeld. Elk vervult een andere rol: één zingt de melodielijn, één tokkelt haar, één houdt de puls vast.
De oud
De oud is een peervormige luit met korte hals en zonder frets, meestal bespannen met 11 snaren in zes koren. De geschiedenis is lang en goed gedocumenteerd: de 9e-eeuwse filosoof al-Kindi beschreef de constructie ervan in een brief, en Wikipedia vermeldt dat westerse luiten zich ontwikkelden uit de middeleeuwse islamitische oud. In een folkloreband is het de getokkelde lijn, degene die tegelijk een melodie en een begeleiding kan dragen.
De darbuka
De darbuka is een bekerdrum met één vel, veel gebruikt in de traditionele muziek van Noord-Afrika, het Midden-Oosten en de Balkan. Spelers houden hem onder één arm of leggen hem zijwaarts op de schoot en slaan hem met de vingertoppen en de palm, wat een resonerende klank geeft die snel wegsterft. Wikipedia onderscheidt twee hoofdstijlen: het Egyptische type heeft afgeronde randen rond het vel, wat snelle rolls mogelijk maakt, terwijl het Turkse type de rand vrijlaat zodat een speler de vingers tegen het vel kan laten ketsen.
De viool in een Marokkaanse band
De viool heeft een vaste plaats in de Marokkaanse muziek. Het Marokkaanse Andalusi-orkest, zoals Wikipedia het beschrijft, gebruikt de oud, de rabab, de darbuka en de kamanja, de Arabische naam voor de viool. Dezelfde instrumenten bevinden zich dus tegelijk in twee werelden: de concerttraditie van de stad en de levendige folkloreband die speelt terwijl u dineert. De familie omvat ook de rabab, een tamboerijn en de qanun.
Fes en zijn klassieke traditie
Fes wordt geassocieerd met de tarab al-āla-stijl, het resultaat van een grote migratie van moslims uit Valencia naar de stad. Geleerden die in het artikel over Fez worden aangehaald, verkiezen de naam āla, wat "instrument" betekent, boven het populaire label "Andalusi-muziek"; een van hen koos die naam om de stijl te onderscheiden van de puur vocale soefitraditie. De folkloreband aan uw tafel speelt deze traditie niet. Ze deelt de familie van instrumenten, en dat is de band die het kennen waard is.
Wat een nuba is
In de Marokkaanse Andalusi-traditie is de centrale vorm de nuba, een suite van vijf delen, elk met een eigen ritme. Wikipedia merkt op dat een volledige nuba nooit in één zitting wordt uitgevoerd, wat een nuttige herinnering is aan hoe groot het repertoire is. De Marokkaanse traditie wordt ook wel de best gedocumenteerde van de Andalusi-scholen genoemd. Niets hiervan staat op het dinerprogramma, maar het is de muzikale achtergrond van de stad rond het paleis.
Het Festival van Wereldse Sacrale Muziek
Fes organiseert ook een jaarlijks Festival van Wereldse Sacrale Muziek, dat in 1994 begon en religieuze muziek van over de hele wereld presenteert; het artikel over Fez plaatst het in mei of juni, met concerten op verschillende locaties in de stad. Het is een apart evenement met een eigen programma en tickets, en het diner heeft er geen enkele band mee. Als uw reis in dat seizoen valt, is het de andere manier om Fes in lied te horen.
Van Andalusië naar Fes
Fes is lang een stad geweest van aankomsten uit al-Andalus. Wikipedia's beschrijving van Fes el Bali zegt dat veel van de eerste inwoners van de stad vluchtelingen waren die een opstand in Córdoba ontvluchtten, en het artikel over Fez verbindt de klassieke stijl van de stad met een latere migratie uit Valencia. De Andalusi-muziek zelf, zo zegt het artikel over de traditie, zou zijn geboren in het Emiraat Córdoba in de 9e eeuw, waarbij Ziryāb soms als uitvinder wordt genoemd. Liederen en instrumenten reisden mee met de mensen die ze droegen.
Voor wie dit niet is
Als u een concert in stilte wilt, met een programma, de roerloosheid van een pianist en zonder rinkelende borden, dan is dit niet de avond. De band speelt in een levendige zaal voor een zittend diner, en de dansers bewegen tussen de tafels. Wie de klassieke āla-traditie zelf wil, moet zoeken naar een toegewijd concert in Fes, niet naar een folklore-diner. Het diner is om te eten, naar de dansers te kijken en een levendige band het binnenhof te laten vullen.
Bronnen