Η μουσική
Μουσική δείπνου στο Φεζ: ούτι, βιολί και νταρμπούκα
Τα τρία όργανα που ακούτε σε ένα δείπνο σε παλάτι του Φεζ, από πού προέρχονται και πώς συνδέονται με την παλαιότερη ανδαλουσιανή μουσική παράδοση της πόλης.
Κρατήστε τη θέση σας στο τραπέζι ↗Τρία όργανα, μία μπάντα
Τρία όργανα κουβαλούν τον ήχο της βραδιάς: το βιολί, το ούτι και η νταρμπούκα. Μια ζωντανή παραδοσιακή μπάντα παίζει καθ' όλη τη διάρκεια του δείπνου, και το πρόγραμμα το επιλέγει η ίδια η μπάντα εκείνο το βράδυ, οπότε δεν υπόσχεται κάποιο συγκεκριμένο κομμάτι. Αυτό που μπορείτε να υπολογίζετε είναι ο ήχος οργάνων που παίζονται γύρω από τη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή εδώ και πάρα πολύ καιρό. Το καθένα κάνει διαφορετική δουλειά: ένα τραγουδά τη μελωδία, ένα τη νύσσει, ένα κρατά τον παλμό.
Το ούτι
Το ούτι είναι ένα λαούτο με κοντό λαιμό και αχλαδόσχημο σώμα, χωρίς τάστα, συνήθως με 11 χορδές σε έξι ζεύγη. Η ιστορία του είναι μακρά και καλά καταγεγραμμένη: ο φιλόσοφος του 9ου αιώνα αλ-Κίντι περιέγραψε την κατασκευή του σε μια επιστολή, και η Wikipedia σημειώνει ότι τα δυτικά λαούτα αναπτύχθηκαν από το μεσαιωνικό ισλαμικό ούτι. Σε μια παραδοσιακή μπάντα είναι η νυσσόμενη γραμμή, αυτή που μπορεί να κουβαλήσει μια μελωδία και μια συνοδεία ταυτόχρονα.
Η νταρμπούκα
Το νταρμπούκα είναι ένα τύμπανο σε σχήμα ποτηριού με μία μεμβράνη, που χρησιμοποιείται ευρέως στην παραδοσιακή μουσική της Βόρειας Αφρικής, της Μέσης Ανατολής και των Βαλκανίων. Οι παίκτες το κρατούν κάτω από το ένα χέρι ή το ακουμπούν στο πλάι στα γόνατα και το χτυπούν με τις άκρες των δαχτύλων και την παλάμη, κάτι που παράγει έναν αντηχητικό ήχο που σβήνει γρήγορα. Η Wikipedia διακρίνει δύο κύρια στυλ: ο αιγυπτιακός τύπος έχει στρογγυλεμένα χείλη γύρω από τη μεμβράνη, που ταιριάζει σε γρήγορα ρολά, ενώ ο τουρκικός τύπος αφήνει το χείλος εκτεθειμένο ώστε ο παίκτης να μπορεί να χτυπά τα δάχτυλα πάνω στη μεμβράνη.
Το βιολί σε ένα μαροκινό συγκρότημα
Το βιολί έχει σταθερή θέση στη μαροκινή μουσική. Η μαροκινή ανδαλουσιανή ορχήστρα, όπως την περιγράφει η Wikipedia, χρησιμοποιεί το ούτι, το ραμπάμπ, το νταρμπούκα και την καμάντζα, το αραβικό όνομα για το βιολί. Τα ίδια όργανα βρίσκονται επομένως σε δύο κόσμους ταυτόχρονα: στη συναυλιακή παράδοση της πόλης και στο ζωντανό φολκλορικό συγκρότημα που παίζει όσο δειπνείτε. Η οικογένεια περιλαμβάνει επίσης το ραμπάμπ, ένα ντέφι και το κανούν.
Το Φεζ και η κλασική του παράδοση
Το Φεζ συνδέεται με το στυλ tarab al-āla, αποτέλεσμα μιας μεγάλης μετανάστευσης Μουσουλμάνων από τη Βαλένθια στην πόλη. Οι μελετητές που παρατίθενται στο λήμμα για το Φεζ προτιμούν το όνομα āla, που σημαίνει «όργανο», από την λαϊκή ονομασία «ανδαλουσιανή μουσική»· ένας από αυτούς το επέλεξε για να ξεχωρίσει το στυλ από την καθαρά φωνητική σουφική παράδοση. Το φολκλορικό συγκρότημα στο τραπέζι σας δεν παίζει αυτή την παράδοση. Μοιράζεται την οικογένεια των οργάνων, και αυτός είναι ο δεσμός που αξίζει να γνωρίζετε.
Τι είναι η νούμπα
Στη μαροκινή ανδαλουσιανή παράδοση η κεντρική φόρμα είναι η νούμπα, μια σουίτα πέντε μερών, καθένα με τον δικό του ρυθμό. Η Wikipedia σημειώνει ότι μια ολόκληρη νούμπα δεν εκτελείται ποτέ σε μία μόνο συνεδρία, κάτι που είναι μια χρήσιμη υπενθύμιση του πόσο μεγάλο είναι το ρεπερτόριο. Η παράδοση του Μαρόκου χαρακτηρίζεται επίσης ως η καλύτερα τεκμηριωμένη από τις ανδαλουσιανές σχολές. Τίποτα από αυτά δεν θα είναι στο πρόγραμμα του δείπνου, αλλά αποτελεί το μουσικό υπόβαθρο της πόλης γύρω από το παλάτι.
Το Φεστιβάλ Παγκόσμιας Ιερής Μουσικής
Το Φεζ φιλοξενεί επίσης ένα ετήσιο Φεστιβάλ Παγκόσμιας Ιερής Μουσικής, που ξεκίνησε το 1994 και παρουσιάζει θρησκευτική μουσική από όλο τον κόσμο· το λήμμα για το Φεζ το τοποθετεί τον Μάιο ή τον Ιούνιο, με συναυλίες σε διάφορους χώρους σε όλη την πόλη. Είναι μια ξεχωριστή εκδήλωση με δικό της πρόγραμμα και εισιτήρια, και το δείπνο δεν έχει καμία σχέση με αυτήν. Αν το ταξίδι σας πέσει σε αυτή τη σεζόν, είναι ο άλλος τρόπος να ακούσετε το Φεζ σε τραγούδι.
Από την Ανδαλουσία στο Φεζ
Το Φεζ ήταν από καιρό μια πόλη αφίξεων από την al-Andalus. Η αφήγηση της Wikipedia για το Fes el Bali λέει ότι πολλοί από τους πρώτους κατοίκους της πόλης ήταν πρόσφυγες που έφευγαν από μια εξέγερση στην Κόρδοβα, και το λήμμα για το Φεζ συνδέει το κλασικό στυλ της πόλης με μια μεταγενέστερη μετανάστευση από τη Βαλένθια. Η ανδαλουσιανή μουσική η ίδια, όπως λέει το λήμμα για την παράδοση, γεννήθηκε κατά τα φαινόμενα στο Εμιράτο της Κόρδοβας τον 9ο αιώνα, με τον Ζιριάμπ να πιστώνεται μερικές φορές ως εφευρέτης της. Τα τραγούδια και τα όργανα ταξίδεψαν μαζί με τους ανθρώπους που τα μετέφεραν.
Για ποιους δεν είναι
Αν θέλετε μια συναυλία μέσα στη σιωπή, με πρόγραμμα, με την ακινησία ενός πιανίστα και χωρίς το κουδούνισμα των πιάτων, αυτή δεν είναι η βραδιά σας. Το συγκρότημα παίζει σε μια ζωντανή αίθουσα για δείπνο με θέσεις, και οι χορευτές κινούνται ανάμεσα στα τραπέζια. Όποιος αναζητά την ίδια την κλασική παράδοση āla θα πρέπει να ψάξει για μια ξεχωριστή συναυλία στο Φεζ, όχι για ένα δείπνο με φολκλόρ. Το δείπνο είναι για να φας, να παρακολουθήσεις τους χορευτές και να αφήσεις ένα ζωντανό συγκρότημα να γεμίσει την αυλή.
Πηγές